Truyện nói: “Tử Sản cai trị đất Trịnh, dân không thể dối. Tử Tiện cai trị đất Đan Phụ, dân không nỡ dối. Tây Môn Báo cai trị đất Nghiệp, dân không dám dối”.
Tử Sản quá thông minh nên dân không thể dối, Tử Tiện quá nhân từ nên dân không nỡ dối, Tây Môn Báo quá nghiêm khắc nên dân không dám dối.
Tài năng của ba người này ai giỏi hơn ? Người nào biết phân tích đạo trị người thì mới biết điều đó ...
MINH, NHÂN, NGHIÊM là ba đức cần thiết cho đạo trị người !
Kỳ thật, mỗi người trong ba con người ấy đều hàm chứa cả ba đức này.
MINH mà thiếu NHÂN, NGHIÊM : chỉ biết phân biệt đúng sai nhưng không biết yêu thương dân, ban thưởng rộng rãi người có công và trừng phạt nghiêm khắc kẻ có tội thì "nhân ngoại hữu nhân, sơn ngoại hữu sơn, thiên ngoại hữu thiên", "vỏ quít dày có móng tay nhọn", dân tất tìm mọi cách "dối hơn" để thủ lợi và thoát tội ... Khi đó, câu "tuyệt thánh khí trí" tất không còn có chỗ để bàn đến được nữa vậy ... ! ...
NHÂN mà thiếu MINH, NGHIÊM : chỉ biết yêu thương nhưng không phân biệt được đúng sai và không biết thưởng phạt đúng người đúng tội thì dân tất bỏ cả đạo lý mà khinh nhờn phép nước ... Khi đó, câu "quốc dĩ dân vi bản" tất không dùng được nữa vậy ... ! ...
NGHIÊM mà thiếu MINH, NHÂN : chỉ biết trừng phạt nghiêm khắc mà không phân biệt được đúng sai, không biết vỗ về, răn dạy, ngăn ngừa mầm hại cho dân thì dân tất xa lánh và loạn. Khi đó, tất ứng với câu "hà chính mãnh ư hổ" vậy ... ! ...
Nhưng trên hết, muốn có được NHÂN, MINH, NGHIÊM thì tất phải có LIÊM !
Có LIÊM mới có thể có MINH : không tham lợi bất chính thì không bị u mê vì lợi bất chính ...
Có LIÊM mới có thể có NHÂN : không tham lợi bất chính thì không độc ác vì lợi bất chính ...
Có LIÊM mới có thể có NGHIÊM : không tham lợi bất chính thì không bị lung lạc vì lợi bất chính ...
Đạo của người quân tử : PHÚ QUÝ BẤT NĂNG DÂM, BẦN TIỆN BẤT NĂNG DI, UY VŨ BẤT NĂNG KHUẤT là ở chữ LIÊM !
Đạo của người làm quan : CẦN - KIỆM - LIÊM - CHÍNH, CHÍ CÔNG - VÔ TƯ cũng chính là ở chữ LIÊM !
Ngày nay ..., thấy càng thấm thía những câu nói trí tuệ vượt bậc của vị vua anh minh bậc nhất Việt Nam, HOÀNG ĐẾ LÊ THÁNH TÔNG :
- TA CÙNG CÁC NGƯƠI THỀ VỚI TRỜI ĐẤT, DÙNG NGƯỜI QUÂN TỬ, BỎ KẺ TIỂU NHÂN.
- PHÁP LUẬT LÀ PHÉP CÔNG CỦA NHÀ NƯỚC, TA CÙNG CÁC NGƯƠI ĐỀU PHẢI TUÂN THEO.
- NẾU KHÔNG BAN ƠN RỘNG KHOAN THA THÌ SAO THẤY ƠN HUỆ THỰC SỰ ĐẾN DÂN ĐƯỢC.
- DÙNG PHÁP LUẬT MÀ TRỊ TỘI, SAO BẰNG LẤY LỄ NGHĨA MÀ BẢO TRƯỚC.
- LÀM QUAN MÀ THAM NHŨNG THÌ DÂN OÁN THÁN, ĐEM KHÍ DỮ LÀM TRÁI KHÍ HÒA.
- TRẪM GHÉT ĐẮNG CAY NHỮNG ĐẤNG NHÂN QUÂN ĐỜI TRƯỚC, MƯỢN NGÔI BÁU ĐỂ HƯỞNG LẠC THÚ.
HOÀNG ĐẾ LÊ THÁNH TÔNG
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét